Allahu Teala’nın İsim ve Sıfatları

0

Kur’ân-ı Kerîm’de ve hadislerde Allah Teâlâ’yı tanıtmak üzere çeşitli kelime ve kavramlar kullanılmaktadır. Bunların bir kısmına isim, bir kısmına da sıfat denir. Bu iki kavram arasında anlam yakınlığı olmakla beraber isimlerde lafız ve adlandırma, sıfatlarda ise anlam daha çok öne çıkmaktadır.
1. Esmâ-i Hüsnâ
Kur’an ve hadislerde Allah’a verilen isimlerin bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz:

Afüv: Affeden, bağışlayan
Âhir: En son, Ebedi
Alim: Her şeyi bilen
Azim: Büyük, azametli
Aziz: yenilmeyen, galip olan
Bais: ölüleri dirilten
Baki: varlığının sonu olmayan
Basir: gören
Ber: iyiliği ve ihsanı bol
Evvel: ilk, ezeli
Gafur: çok bağışlayan
Hadi: yol gösteren
Hay: diri
Kavi: kuvvetli
Kayyum: kendi kendine var
Kerim: şerefli, cömert
Mani’: engel olan
Mecid: şanlı, şerefli

Bu isimler, İçerik itibariyle İncelendiği zaman kiminin Allah’ın zâtıyla, kiminin kemal sıfatlarıyla, kiminin fiilleriyle, kiminin tevhid ve tenzihle ve kiminin de kâinatın idaresiyle ilgili isimler olduğu görülür. Tümü¬nün bir arada değerlendirilmesiyle ortaya çıkan kompozisyon şudur: Allah Teâlâ kemal sıfatları ile muttasıf (nitelenen), her türlü noksanlık¬tan münezzeh, varlıklar üzerinde etkin biridir. Allah Teâlâ hakkında doğru bir anlayışa ulaşabilmek için, bu isimlerin tümünü bir arada düşünmek gerekir.
2. Allah’ın Sıfatları
Allah Teâlâ’da bulunmayan şeyleri anlatan sıfatlara “selbî”, bulunan nitelikleri dile getirenlere de “sübûtî” sıfatlar denilir. Bunların her iki türü de Allah’ın zâtıyla ilgili sıfatlardır.

a. Selbî Sıfatlan
Aciz, noksan ve eksik olmak gibi Allah’ın şanına yakışmayan ve O’ndan tenzih edilmesi gereken sıfatlara, selbî sıfatlar denir. Bu tür sıfatlarla Allah Teâlâ’yı her türlü yaratılmışlık ve şirkten uzak tutmak hedeflenmiştir.
Kıdem: Allah’ın ezelî olması yani ‘varlığının başlangıcının olmama¬sı’ demektir. Allah Teâlâ kıdem sıfatına sahiptir ve onun dışındaki bütün varlıklar hadis yani Allah tarafından yaratılmıştır.

Beka: Ebedî olmak yani varlığının sonsuz olarak devam etmesi’ demektir. Allah bakîdir.

Vahdâniyyet: Allah’ın bir olması yani ‘eşi, benzeri ve ortağının olmaması’ demektir. Allah Teâlâ zâtında, sıfatlarında, fiillerinde ve kendisine kulluk edilmesinde birdir, ortağı, benzeri yoktur. İhlas suresi…

Muhâlefetün li’l-havâdis: ‘Yaratılmışlara benzememek’ demektir. Bu sıfat, Kur’ân-ı Kerîm’de “Leyse kemislihi şey” (Hiçbir şey O’nun benzeri değildir), şeklinde dile getirilmiştir.

Kıyam bi-nefsihî: ‘Varlığı kendi zâtıyla kaim olmak, başkasına muhtaç olmamak’ demektir. Allah Teâlâ, vâcibü’l-vücûddur. Yani varlığı zorunlu olup, bir başkasına bağlı değildir. Halbuki Allah dışında varlıklar bir başkasına muhtaçtır.

Akaid ve kelâm kitaplarında Allah’ın zatî sıfatlarından söz edilirken vücûd sıfatına da yer verilir. “Allah’ın varlığı” anlamına gelen vücûdun selbî sıfatlar içinde sayılması isabetli değildir. Çünkü o, Allah’tan uzak¬laştırılan olumsuz bir anlamı değil, Allah Teâlâ’nın kendine has bir za¬tının mevcut olduğunu bildirmektedir. Bundan dolayı onu mutlaka sıfatlar arasında göstermek gerekiyorsa, zâtı ifade eden müstakil bir sıfat olarak kabul etmek daha doğrudur. Nitekim bazı kelâmcılar bu düşünceden hareketle ona “sıfat-ı nefsiyye” demişlerdir.

b. Sübûtî Sıfatlar
Sübûtî sıfatlar, Allah Teâlâ’ya nisbet edilen kemal sıfatlarından oluşur. Eş’arîler’e göre yedi, Matürîdîler’e göre ise sekizdir. Aradaki fark, bu iki mezhebin tekvin sıfatı konusundaki farklı değerlendirmesinden kaynak¬lanmaktadır. Allah’ın fiillerini ilâhî sıfatlar içinde ayrı bir kategori olarak kabul eden Eş’arîler, O’nun yaratmasını da ilâhî fiiller içinde saymakta¬dırlar. Dolayısıyla onlara göre Allah’ın kadîm sıfatlarını oluşturan sübûtî sıfatları içinde ‘tekvin’ diye bir sıfatı yoktur ve bütün fiilî sıfatlar gibi tekvin de hadistir.

Hayat: ‘Dirilik’ demek olup Allah Teâlâ, ebedî bir hayatla diridir. Hayat sıfatı olmadan ilim, kudret, irade gibi diğer kemal sıfatlarının hiçbir anlamı olamaz. Çünkü cansız varlıklar bu niteliklerin hiçbirine sahip değildirler. Allah yanında diğer canlılar da hayat sıfatına sahiptirler. Ancak Allah’ın diri oluşu onlarınki gibi değildir. Çünkü diğer canlılarda hayat belli bir zaman ve mekânla sınırlıdır, doğar ve ölürler. Allah için ise bunların hiçbiri söz konusu değildir.

İlim: ‘Bilmek, idrak etmek’ demektir. Allah Teâlâ açık, gizli, büyük, küçük, uzak, yakın her şeyi bilir. O’nun ilmi yaratılmış varlıkların ilmi gibi izafî ve sınırlı olmayıp mutlak ve sınırsızdır.

Sem’: İşitme’ demektir. Allah’ın işitmesi, başkalarınınki gibi vasıtalı, noksan ve sınırlı değildir. Diğer canlılar ancak işitme organı vasıtasıyla, belli frekanstaki sesleri işitebilirler. Allah Teâlâ’nın işitmesi ise böyle değildir.

Basar:’Görme’ demektir. Allah Teâlâ görme sıfatına sahiptir ancak onun görmesi diğer canlıların görmesinden farklıdır, Örneğin, görme olayının olması için insanın görme organı olan göze sahip olması, ışık, mesafe, cephe gibi belli fizikî ve psikolojik koşulların gerçekleşmesi gerekir. Halbuki Allah’ın görmesi için bunların hiçbirine gerek yoktur. Allah Teâlâ, her şeyi görür. Onun görmesinden hiçbir şey gizli kalmaz.

Kudret:’Gücü yetme’ demektir. O mümkün varlıkları yaratma, yaşatma ve yok etme kudretine sa¬hiptir. Onun kudreti sınırsızdır, kudretinin sonsuzluğunu düşünmek için yarattığı bu kâinata ve onda olup bitene bakmak yeterlidir. O varlıkları ve olayları belli sebep ve kanunlara bağlı olarak yaratmaktadır. Kur’an bu kurallara “sünnetullah” demektedir.

İrade: ‘Dileme’ demektir. Allah Teâlâ irade sıfatına sahiptir ve onun iradesi ezelî bir sıfattır. O, yaratacağı şeyleri irade sıfatı ile seçer ve tahsis eder (sıfat-ı muhassısa) ve irade ettiği şey mutlaka olur.

Kelâm:’Bir mânayı ifade eden ve bir maksadı anlatan söz demektir. Allah Teâlâ kelâm sıfatına sahiptir. O’nun kelâmı dil, ses, harf vb. vasıtalar yoluyla değildir. Allah bunların tümünden münezzehtir. Allah’ın peygamberlere gönderdiği ilâhî kitaplar, O’nun kelâm sıfatının tecellisidir. Allah’ın diğer sübûtî sıfatları gibi kelâm sıfatı da kadîm sı-fatlardandır.

Tekvin: ‘Yaratmak, var etmek’ demektir. Allah Teâlâ tekvin sıfatı ile herhangi bir şeyi yoktan var eder veya var olan şeyleri yok eder. Allah Teâlâ’nın diriltmek, öldürmek, yaşatmak, beslemek, hidayete sevk etmek gibi fiilleri tekvin sıfatının tecellileridir.
Allah’ın kemal sıfatlarını oluşturan sübûtî sıfatlar, O’nun âleme dönük sıfatlarıdır. Allah, sem’, basar ve ilim sıfatları İle âlemi görür, işitir, bilir. İrade sıfatı ile yaratacağı şeyleri murat eder, kudret sıfatının taalluku ve tekvin sıfatının tecellisi ile bunları yaratır. Bütün bu sıfatların kendisi ile kaim olduğu zâtın diri olması gerekir. Bu varlığın insanlarla iletişimini sağlayan, Allah’ın mesajını insanlara ileten ise kelâm sıfatıdır.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *